Lễ hội «Chọi trâu Đồ Sơn»

   Có những buổi sáng mà cả một vùng biển thức dậy từ nửa đêm: trống hội nổi lên, cờ ngũ sắc rợp đường, các đám rước từ đình làng nối nhau đổ về sân vận động trung tâm Đồ Sơn. Nếu bạn muốn xem một nghi lễ cổ của cư dân miền biển Hải Phòng ngay trong không gian gốc của nó — chứ không phải một bản dựng lại cho khách — thì đây là dịp của cả năm.

   Mùa hội năm nay khác hẳn gần một thập kỷ vừa qua: lễ hội trở lại đầy đủ hai vòng đấu, vòng đấu loại và vòng chung kết, đúng theo hồ sơ di sản đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt. Vòng đấu loại sáng 21/7 (mùng 8 tháng 6 âm lịch) quy tụ 32 “ông trâu” trong 16 kháp đấu và thu hút hơn một vạn người dân, du khách; keo mở màn giữa trâu số 16 của cụ Đinh Đình Phú — chủ trâu vô địch mùa 2025, khi ấy 91 tuổi — và trâu số 24 của ông Phí Văn Hiền kéo dài hơn 20 phút.

   Ngắn gọn:

• — 15 “ông trâu” vào chung kết, chọn ra từ 32 con ở vòng đấu loại
• — 28 suất thuộc bốn đình, đền của phường: đền Nghè, đình Ngọc Xuyên, đình Nam, đình Ngọc Hải (mỗi nơi 7 con); 4 suất còn lại dành cho các chủ trâu đoạt giải mùa 2025
• — Vòng đấu loại trở lại sau 8 năm gián đoạn
• — Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012
• — Phần lễ kéo dài từ 11 đến 26/9 (mùng 1 đến 16 tháng 8 âm lịch): dâng hương, thượng cờ khai hội, rước nước, tế thần linh, trình trâu, hiến sinh trâu vô địch, tạ thần và tống thần
• — Vòng chung kết được Đài Truyền hình Việt Nam truyền hình trực tiếp

   Hội chọi trâu Đồ Sơn bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ thần Điểm Tước Đại Vương — vị thành hoàng được ngư dân Đồ Sơn tin là người che chở cho những chuyến ra khơi, thờ tại đền Nghè. Sách Đại Nam nhất thống chí chép: dưới chân núi Đồ Sơn có đền thờ Thủy Thần, tương truyền có người thấy hai con trâu chọi nhau dưới đền, từ đó hằng năm cứ đến ngày mùng 9 tháng 8 dân làng mở hội chọi trâu để tế thần. Câu ca cổ đến giờ vẫn được nhắc: “Dù ai buôn đâu bán đâu / Mùng chín tháng tám chọi trâu thì về”. Lễ hội được khôi phục từ năm 1990 và năm nay là năm thứ 37.

   Một “ông trâu” bước ra sới là kết quả của gần trọn một năm chuẩn bị. Sau Tết, các chủ trâu lặn lội vào Thanh Hóa, Nghệ An, Nam Định, Thái Bình, có khi lên tận Tuyên Quang, Bắc Kạn mới tìm được con ưng ý: trâu đực ức rộng, lưng dày và phẳng, sừng đen như mun vênh lên như hai cánh cung, mắt đen tròng đỏ. Trâu vô địch thường nặng trên một tấn. Trước mùa hội, trâu phải qua nhiều đợt kiểm tra thể trạng và kỹ năng, con nào có biểu hiện mất an toàn đều bị loại. Năm nay Ban Tổ chức yêu cầu bịt đầu sừng khi chăm sóc và di chuyển, huấn luyện ở khu vực cách xa dân cư, không để người già và trẻ nhỏ tới gần bãi tập; sân vận động được gia cố hàng rào bê tông, lưới B40, cổng thoát trâu và cửa thoát hiểm.

   Cũng nên nói rõ phần mà người xem lần đầu ít khi hình dung được: chọi trâu Đồ Sơn là một nghi lễ hiến sinh, không phải một môn thi đấu thể thao. Mỗi kháp kết thúc khi một con quay đầu bỏ chạy. Sáng mùng 10 tháng 8, toàn bộ trâu dự hội được giết thịt làm lễ vật tế thần tại đình; đĩa mao huyết được đổ xuống biển, phần còn lại chia lộc cho dân làng. Thịt trâu chọi cũng được bán ngay tại khu vực lễ hội, báo chí các mùa gần đây ghi nhận giá 3–5 triệu đồng/kg. Biết trước điều đó, bạn sẽ tự quyết được đây có phải ngày hội dành cho mình hay không.

   Hội hợp với người muốn hiểu đời sống tâm linh của cư dân miền biển, với các gia đình Đồ Sơn coi đây là chuyện danh dự của làng, và với những ai đi tìm nét văn hóa còn nguyên nếp. Nếu bạn quan tâm phần lễ nhiều hơn phần đấu, hãy đến sớm: đám rước “ông trâu” ra đấu trường với cờ ngũ phương, trống, chiêng, long đình, long kiệu và nghi thức múa cờ khai hội mới là phần cổ xưa nhất của lễ hội.

   Sức chứa sân vận động có hạn, nên năm nay Ban Tổ chức lắp thêm hệ thống màn hình LED cỡ lớn bên ngoài để hạn chế quá tải; mùa 2025 Ban Tổ chức không bán vé mà phát hành giấy mời, vì vậy bạn nên hỏi trước phường Đồ Sơn về cách vào sân. Bên lề lễ hội còn có trưng bày sản phẩm OCOP, ngày hội ẩm thực, các trò chơi dân gian và hoạt động quảng bá du lịch địa phương.

   Mùng chín tháng tám, bạn có về Đồ Sơn không?