Lễ hội «Nghinh Ông Lại Sơn»

   Mỗi năm một lần, ngư dân đảo Lại Sơn cùng nhau tạ ơn cá Ông — vị thần mà bà con tin đã bao đời che chở con thuyền giữa sóng gió. Hai ngày lễ hội, cả đảo hướng về Lăng Ông Nam Hải, và khoảnh khắc đẹp nhất là khi đoàn ghe cờ hoa theo kiệu Ông ra khơi. Muốn chạm vào văn hóa biển đảo còn nguyên hơi thở đời sống, bạn hãy về Kiên Hải dịp này.

   Năm nay lễ hội mang chủ đề “Đặc khu Kiên Hải - Hội nhập và phát triển” và gắn với dấu mốc 20 năm Lăng Ông Nam Hải được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh (15/11/2006 - 15/11/2026). Theo kế hoạch của UBND đặc khu Kiên Hải, phần lễ có các nghi thức truyền thống như:

• — Lễ Thỉnh sắc Thần Hoàng và Bà Cố chủ;
• — Lễ An vị;
• — Lễ Cầu an;
• — Lễ Dâng hương - Nghinh Thần Nam Hải.

   Phần hội có 10 hoạt động văn hóa, du lịch và thể thao, trong đó:

• — chương trình nghệ thuật khai mạc;
• — không gian giới thiệu du lịch, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương;
• — trưng bày tư liệu về biển đảo, danh lam thắng cảnh và thành tựu phát triển của đặc khu;
• — cuộc thi đầu bếp với các món đặc sản;
• — chương trình famtrip và hoạt động bảo vệ môi trường;
• — giải việt dã “Vì Hòn Sơn Xanh”;
• — ra mắt Câu lạc bộ Đờn ca tài tử gắn với du lịch cộng đồng;
• — các giải thể thao và bếp ăn từ thiện “Không đồng”.

   Lễ Nghinh Thần diễn ra thế nào, có thể hình dung qua mùa lễ năm ngoái. Tiếng trống thúc giục vang lên ở Lăng Ông Nam Hải, đoàn lân sư - rồng đi đầu, theo sau là nghĩa quân, học trò lễ, ban tế tự, kiệu Ông, các bô lão, lãnh đạo địa phương, người dân và du khách cùng xuống bến Nghinh Ông. Kiệu Ông được cung thỉnh lên thuyền, dẫn đầu vài chục chiếc ghe trang hoàng cờ hoa ra khơi; tới điểm Nghinh Thần, chủ tế dâng lễ và đọc lời cầu an. Cũng năm ngoái, khách dự lễ được tiếp đãi món chay, bánh xèo chay và nước uống miễn phí — một việc làm thiện nguyện.

   Lễ hội dành cho bà con miền biển và những ai muốn hiểu đời sống, tín ngưỡng của ngư dân; cho du khách đang tính chuyến khám phá Hòn Sơn và các đảo Kiên Hải; cho người mê nhiếp ảnh muốn ghi lại đoàn ghe trên biển.

   Theo tín ngưỡng dân gian, cá Ông được tôn xưng là Nam Hải Đại tướng quân — vị thần phù trợ người đi biển, nhất là khi gặp sóng to gió lớn hay hiểm nguy bất ngờ. Khi cá Ông “lụy” dạt vào bờ, người dân tìm mọi cách cứu chữa, đưa Ông trở lại biển khơi; nếu Ông nằm lại, bà con an táng theo nghi thức trọng thể rồi lập lăng thờ cúng.

   Ông Trương Văn Được, Phó trưởng Ban quản lý Di tích lịch sử - văn hóa Lăng Ông Nam Hải, cho biết tín ngưỡng ấy đã gắn với đời sống tinh thần người dân Kiên Hải hơn 100 năm. Trước đây, cứ dịp rằm tháng Mười, ngư dân đến lăng Ông cúng tạ ơn sau một năm đánh bắt bình an và cầu mùa vụ mới thuận buồm xuôi gió; dần dần phong tục ấy thành lễ hội. Vì thế lễ hội luôn rơi vào ngày 15 và 16 tháng 10 âm lịch, còn ngày dương lịch mỗi năm một khác.

   Lược sử:
Đối tượng thờ: cá Ông, Nam Hải Đại tướng quân
Nguồn gốc: lễ cúng tạ ơn dịp rằm tháng Mười, tổ chức thành lễ hội từ những năm 1990
Lăng Ông Nam Hải: xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh ngày 15/11/2006

   Giờ cụ thể của từng nghi lễ và lịch các giải thể thao ban tổ chức chưa công bố; trước khi ra đảo, bạn nên theo dõi thông báo của đặc khu Kiên Hải.

   Hai ngày cả đảo hướng ra biển tạ ơn cá Ông là dịp để thấy một tín ngưỡng hơn trăm năm vẫn sống giữa đời thường của người Kiên Hải.