Trưng bày lồng đèn «Cóc Cốc Tùng Tùng»

   Một con cóc cao gần ba mét, cầm chày, đứng giữa sân một ngôi đình hơn 160 năm tuổi, xung quanh là ong, cáo, gấu, cọp và cua — tất cả đều làm bằng nan trúc và giấy dó, và tất cả đều phát sáng khi trời tối. Đây là nơi bạn nhìn thấy truyện cổ tích được dựng lại ở kích thước thật, chứ không phải in trên giấy.

   Cụm tác phẩm mang tên «Cóc kiện trời» do nhóm Khởi Đăng Tác Khí làm trong gần ba tháng, dài khoảng bốn mét và cao ba mét rưỡi. Chị Nguyễn Thị Kim Thủy, người sáng lập nhóm, cho biết ý tưởng đến từ chuyện biến đổi khí hậu: câu chuyện dân gian về con cóc đi kiện trời đòi mưa được kể lại như một lời nhắc về môi trường. Công đoạn khó nhất không phải là con cóc, mà là những chi tiết nhỏ — ngón chân cóc, móng cọp, móng gấu — phải uốn khớp bằng nan trúc để chuyển động tự nhiên mà hạn chế tối đa vật liệu hiện đại. Giấy dó thì được nhuộm thủ công từng tờ, nhiều lớp màu, chỉ một mẻ hỏng là làm lại từ đầu.

   Ngoài cụm chính, đình còn trưng bày khoảng hai mươi mốt chiếc lồng đèn khác, mỗi chiếc gắn với một câu chuyện:

• — Lồng đèn chim uyên ương dựa theo hình tượng trên ngói đất nung thời Lý khai quật tại Hoàng thành Thăng Long
• — Lồng đèn cá Ông gợi tín ngưỡng thờ cá Ông của cư dân ven biển miền Trung và Nam Bộ
• — Ba mâm cỗ trông trăng đặt cạnh nhau: mâm người Việt với ông tiến sĩ giấy và lối bày «có xanh, có chín», mâm cúng Bái Nguyệt Nương của người Hoa, và lễ cúng trăng Ok Om Bok của người Khmer với khoai, đậu phộng, cốm dẹp

   Anh Khẩu Cao Nhật Phúc, cố vấn văn hóa và lịch sử của chương trình, nói nhóm đã phát triển chủ đề từ chuyện con cóc thành câu chuyện về quá trình khai mở phương Nam, nơi người Kinh, Hoa, Khmer và Chăm cùng sinh sống. «Khác biệt về phong tục nhưng các cộng đồng đều có cách hướng về Mặt Trăng, tạo nên câu chuyện Trung thu đa dạng và phù hợp với đặc trưng văn hóa Sài Gòn», anh nói.

   Mỗi lượt khách được tham quan trong 35 phút, có bánh kẹo, trà và phần thuyết trình về Trung thu xưa cùng các kiểu lồng đèn cổ. Vì thời lượng cố định và không gian đình không lớn, đi vào ngày thường sẽ thong thả hơn cuối tuần, còn muốn thấy đèn sáng đúng nghĩa thì nên đến sau khi trời tối.

   Bối cảnh cũng là một phần của tác phẩm: đình Sơn Trà do cộng đồng cư dân gốc Quảng Nam, Đà Nẵng dựng vào khoảng thập niên 1860, thờ Thành hoàng, mang phong cách kiến trúc Nam Bộ. Đèn giấy dó treo giữa cột gỗ và hoành phi là một cách gặp lại Trung thu mà nhiều người chỉ còn nhớ qua lời kể.