Tọa đàm «Ferdydurke: Hình thức và sự thiếu trưởng thành trong văn chương Ba Lan»

   Một người đàn ông ba mươi tuổi bị kéo trở lại ghế nhà trường và buộc phải sống theo luật lệ của tuổi thiếu niên: tình huống phi lý ấy mở đầu «Ferdydurke» của Witold Gombrowicz, một trong những cuốn tiểu thuyết kỳ lạ và khiêu khích bậc nhất của văn chương thế kỷ XX. Lần đầu tiên cuốn sách đến với độc giả Việt Nam, và Hà Nội có một buổi tọa đàm để cùng trò chuyện về nó. Nếu bạn từng bị nhắc phải sống cho “đúng tuổi”, câu chuyện này cũng là của bạn.

   Bản tiếng Việt do dịch giả Trương Thu Hà chuyển ngữ trực tiếp từ nguyên tác tiếng Ba Lan, sách do FORMApubli phát hành, và chính FORMApubli cùng Đại sứ quán Cộng hòa Ba Lan tại Việt Nam tổ chức buổi tọa đàm. Dịch thẳng từ tiếng Ba Lan không phải chuyện hình thức: bản tiếng Anh đầu tiên năm 1961 được dịch qua các bản tiếng Pháp và tiếng Đức, và phải đến năm 2000 độc giả nói tiếng Anh mới có bản dịch trực tiếp từ nguyên tác.

   Thông tin chính
— Diễn giả: nhà văn Hiền Trang và Đức Anh
— Vị trí và dấu ấn của Gombrowicz trong văn chương Ba Lan và thế giới
— Những chủ đề đặc sắc của tiểu thuyết: Hình thức, Bản mặt và sự thiếu trưởng thành
— Nghệ thuật grotesque, tiếng cười và cấu trúc tiểu thuyết
— Những thách thức trong quá trình chuyển ngữ
— Câu hỏi cho diễn giả: đặt trực tiếp tại buổi trò chuyện hoặc gửi trước qua phiếu đăng ký

   Buổi tọa đàm dành cho những độc giả đã yêu mến Gombrowicz và văn chương Ba Lan, và cả những ai còn xa lạ với thế giới ấy nhưng từng tự hỏi con người được nhào nặn ra sao giữa những cái nhìn, kỳ vọng và khuôn mẫu. Sinh viên văn chương và những người làm dịch thuật sẽ đặc biệt hứng thú với phần bàn về chuyển ngữ.

   Gombrowicz (1904–1969) cho ra mắt «Ferdydurke», cuốn tiểu thuyết đầu tay, tại Warsaw năm 1937, và cuốn sách lập tức vừa mê hoặc vừa gây phẫn nộ. Người bạn thân Bruno Schulz là một trong những người đầu tiên nhận ra tầm vóc của nó; Schulz, Witkacy và Gombrowicz được xem là bộ ba kỳ dị và kỳ diệu đã kéo văn chương Ba Lan ra khỏi những khuôn mẫu cũ. Năm 1939, Gombrowicz lên tàu sang Nam Mỹ, chiến tranh nổ ra khi ông đang ở Buenos Aires, và ông ở lại Argentina đến năm 1963. Sự công nhận đến muộn: bốn năm liền, từ 1966 đến 1969, ông được đề cử giải Nobel Văn học.

   Nơi diễn ra buổi trò chuyện cũng có bề dày riêng: Thư viện Quốc gia Việt Nam được thành lập theo nghị định năm 1917 với vai trò thư viện trung ương của Đông Dương.

   Câu hỏi mà Gombrowicz đặt ra vẫn còn nguyên đó: «Rốt cuộc chúng ta tạo ra Hình thức, hay Hình thức tạo ra chúng ta?» Hãy mang theo câu trả lời của riêng bạn, bởi gần chín mươi năm sau, câu hỏi ấy vẫn chưa hề cũ.