Trưng bày chuyên đề «Chân trần chí thép»

   Có những câu chuyện chỉ thật sự thấm khi được kể ngay tại nơi chúng từng diễn ra. Sau bức tường vàng của khu di tích giữa lòng Hội An, ba mươi tấm pano vừa được dựng lên giữa dãy nhà giam cũ, kể về những con người từng bị giam trong chính những nhà lao như thế và bước ra vẫn vẹn nguyên khí tiết.

   Trưng bày lưu động do Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò phối hợp cùng Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An thực hiện. 30 pano được chia làm ba phần: «Theo dấu chân Người», «Từ trong tù ngục» và «Chân trần chí thép», dẫn người xem đi từ con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chọn, qua những năm tháng sau song sắt, đến chặng đường cống hiến sau ngày ra tù.

   Phần thứ hai đưa câu chuyện vượt ra khỏi Hội An: tư liệu, hình ảnh nhắc tới Hỏa Lò, Sơn La, Côn Đảo, Khám Lớn Sài Gòn, Lao Thừa Phủ. Những nơi ấy được gọi là «trường học đặc biệt», nơi người tù rèn thành nhà cách mạng kiên trung; trên pano có dòng chữ «Nơi hầm tối là nơi sáng nhất». Phần thứ ba dành cho những đồng chí sau này trở thành các vị tướng «Nhân - Trí - Dũng». Toàn bộ nội dung được chú thích song ngữ Việt - Anh.

   Bản thân địa điểm đã là một hiện vật. Nhà lao Hội An còn có tên Nhà lao Xóm Mới, Lao xá Hội An, Trung tâm cải huấn Quảng Nam, được dựng trong những năm 1960 - 1975 và là nhà lao cuối cùng lập nên ở Hội An để giam cán bộ, chiến sĩ, đồng bào yêu nước xứ Quảng. Đêm 14 tháng 7 năm 1967, bộ đội và lực lượng thị đội đánh bộc phá mở toang cửa chính, dẫn 1.200 người ra ngoài an toàn; ngày 27 tháng 3 năm 1975, trước ngày Hội An giải phóng đúng một hôm, nhà lao lại bị tấn công và hàng ngàn tù chính trị được giải thoát. Phòng trưng bày thường xuyên của di tích hiện có hơn 200 hình ảnh, tư liệu, hiện vật; cổng vào, dãy nhà giam nam, nhà y tế, phòng giam nữ, cột cờ, vọng lâu đều đã được tu bổ.

   Vài điều nên biết trước khi tới:
— di tích đón khách theo hai khung giờ trong ngày, 7:30 - 11:30 và 13:30 - 17:30, giữa trưa cổng đóng;
— ban tổ chức không thông báo riêng về phí tham quan trưng bày, bạn nên hỏi lại ngay tại cổng;
— khuôn viên khá rộng và phần lớn ngoài trời, nên đi sớm hoặc cuối buổi chiều.

   Trưng bày mở ra đúng dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh, 2 tháng 9 năm 1945 - 2 tháng 9 năm 2026. Một buổi sáng ở khoảng sân này đủ để hiểu vì sao Hội An hôm nay bình yên đến vậy, và vì sao thế hệ đi trước xứng đáng được nhắc tên.