Triển lãm khoa học «Universe.Human.Intelligence.»

   Vũ trụ bắt đầu từ đâu, vì sao bộ não chốt một quyết định trước khi bạn kịp nhận ra, và ranh giới đạo đức của trí tuệ nhân tạo nằm ở chỗ nào. Một triển lãm khoa học lưu động của Đức mang những câu hỏi ấy tới TP. Hồ Chí Minh vào mùa thu này, và trả lời bằng hiện vật, màn hình cùng các trạm tương tác chứ không phải bằng bài giảng.

   Triển lãm do Hiệp hội Max Planck (Max-Planck-Gesellschaft) và Goethe-Institut thực hiện, như một ô cửa nhìn vào những gì giới nghiên cứu Đức đang làm. Tên tiếng Việt của nó là «Vũ trụ. Con người. Trí thông minh», còn toàn bộ nội dung chia thành năm chủ đề, mỗi chủ đề đi trong một module gấp có bánh xe: các vách mở ra như những chiếc vali khổng lồ, bên trong là tủ hiện vật, màn hình gắn sẵn, hoạt hình, phim và podcast. Dẫn đường cho khách tham quan là cuốn hộ chiếu khám phá.

   Ngắn gọn về điều chính

   Vũ trụ — từ lúc khai sinh cho tới cuộc tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất
Lịch sử loài người — hành trình của Homo sapiens từ châu Phi ra khắp hành tinh
Bộ não — suy nghĩ, cảm xúc và quyết định hình thành thế nào
Kỷ Nhân sinh — con người đã biến hành tinh này thành cái gì
Trí tuệ nhân tạo — nó vận hành ra sao và giới hạn đạo đức nằm ở đâu

   Bạn không cần bằng vật lý mới xem được: chữ nghĩa ở đây viết bằng ngôn ngữ đời thường, còn các trạm tương tác cho phép bấm, xoay và thử tận tay. Với học sinh và sinh viên, đó là dịp nhìn thật gần cách công việc nghiên cứu diễn ra; với các gia đình, là vài giờ đáng dành cho nhau; còn với những ai đang tính chuyện du học Đức, là hình dung rõ ràng về môi trường khoa học bên đó.

   Triển lãm lần đầu ra khỏi nước Đức vào năm 2021 và từ đó đã đi qua châu Âu lẫn châu Á. Hành trình tại Việt Nam kéo dài trọn năm 2026: mùa xuân là Đại học Bách khoa Hà Nội, tháng 5 và tháng 6 là Bảo tàng Đà Nẵng, nơi có cả những buổi hướng dẫn bằng ngôn ngữ ký hiệu dành cho người Điếc. Điểm dừng phía Nam là một trong bốn địa điểm được chọn tại Việt Nam.

   Nơi đón triển lãm là trường đại học công lập do Việt Nam và Đức cùng lập năm 2008, khuôn viên rộng 50 hecta ở phía bắc TP. Hồ Chí Minh, cách xa trung tâm, nên bạn hãy tính dư thời gian di chuyển. Ngày khai mạc lại rơi đúng tuần định hướng cho tân sinh viên, lúc khuôn viên vốn đã đông.

   Giờ mở cửa và điều kiện vào xem của chặng TP. Hồ Chí Minh chưa được công bố. Ở hai chặng trước, tại Hà Nội và Đà Nẵng, khách vào tự do, nhưng một khuôn viên đại học có thể có quy định riêng, nên hỏi lại trước khi đi vẫn hơn. Phần chữ trên vách là nguyên bản tiếng Đức kèm bản dịch tiếng Việt, và phần lớn nội dung trưng bày mang tính thị giác, xem được mà không cần đọc nhiều.

   Nếu với bạn khoa học bắt đầu ở chỗ sách giáo khoa dừng lại, năm chủ đề này xứng đáng cho một chuyến đi ra ngoại thành.